‘De arme edelman uitgevonden door het gezelschap ’t doet geen zeer, een tragifarce’ (opgenomen in de trilogie als ‘Van Vroeger en Nu’) is een postmodernistisch stuk waarin acteurs als daklozen op een onnavolgbare wijze een tekst van Conscience naspelen. Het hilarische spel mondt echter uit in een heftige confrontatie waarbij het verhaal een politieke invulling krijgt.
Rolbezetting: 3 dames, 4 heren
Tijdsduur: 100 minuten
Auteursrechten: Almo
Foto’s van de voorstelling door Het Brugs Jongerentheater in Sirkeltheater met Annette Swinberghe, Evi Brutin, Wouter Dehouck, Koen Bonte, Kris Comeyne, Patrick Vanroose en Ilse Denert in een regie van de auteur. (2004)
Fragment
Frankie snuift lijm. Door dommelt in. Baziel drinkt een fles bier leeg en gaat liggen. Jean eet een broodje, terwijl hij een weekblad naar het licht van de straatlantaarn houdt. Anne maakt, op zoek naar voedsel, de vuilnisemmer leeg. Ze vindt niets en loopt tot bij Jean, die haar betast en in ruil daarvoor de rest van zijn broodje geeft.
Triene komt binnen en neemt haar plaats in, naast de vuilnisemmer. Ze is moe en gaat meteen liggen. Ze piekert, ze kan de slaap niet vatten, gaat rechtop zitten, ziet een tekst liggen, neemt die, bekijkt die en begint dan luidop te lezen.
TRIENE Achttienhonderd en tweeënveertig. Het Grinselhof is een grote eigendom ergens in de Kempen.Het kasteel staat diep teruggetrokken …
Baziel maant aan tot stilte, hij wil slapen. Triene luistert niet.
TRIENE herneemt Het kasteel staat diep terug …
BAZIEL Hou je bek! Ik wil slapen.
DOOR neemt over Het kasteel …
TRIENE Het kasteel staat …
Baziel richt zich op. De lege bierfles rolt in de richting van Door.
BAZIEL Hoort gij niet goed?
TRIENE Het kasteel …
BAZIEL Godverdomme, houd uw smoel, of ‘k sla …
TRIENE Het kasteel staat diep teruggetrokken achter …
Door gooit de lege fles naar Triene’s hoofd, mist haar zodat de fles aan de overkant op een aanpalend overloopje belandt, waar een vrouw een vreselijke gil slaakt. Iedereen schrikt op en kijkt naar Door die zich verplicht voelt een kijkje te gaan nemen aan de overkant. Hij komt terug met een kapotte fles maar dat overtuigt zijn kompanen niet. Hun dwingende blik doet hem teruggaan. Ze wachten gespannen tot hij opnieuw verschijnt en ditmaal draagt hij het slachtoffer, dat zwaar aan het hoofd geraakt is, over zijn schouder binnen. De anderen herkennen haar.
ALLEN met gemengde gevoelens Florence!
Door deponeert haar, ziet dat er bloed aan zijn handen kleeft en wil ze aan de kleren van de anderen proper maken maar hij wordt afgedreigd en wrijft ze dan maar schoon aan Florences kleren.
TRIENE leest Het grinselhof is een grote eigendom, ergens in de Kempen. Het kasteel staat diep teruggetrokken achter een gordijn van bomen en struikgewas. In de voortuin ligt een vijver …
DOOR pikt in … in de voortuin ligt een vijver port Anne aan mee te doen.
Door en Anne beginnen te dansen en zingen de teksten die Triene debiteert. Triene geeft hen na elke zin ook de tijd.
TRIENE De vensters van de voorgevel zijn vuil en vervallen. Binnen staan scheefgezakte meubelen en de bekleding is verkleurd en versleten. Een knecht probeert recht te zetten wat scheefgezakt is en te repareren wat verkleurd en versleten is. Door een lange dreef dokkert een koets. Door speelt de koets Op de bok zit een jonge boer als koetsier. In de koets zit de edelman, meneer van Vlierbeke. Roept Frankie!
Frankie, die lijm snuift, hoort een verre stem die hem roept, maar reageert nauwelijks. Anne komt dansend tot bij hem.
ANNE zingt Frankie speelt de edelman.
DOOR zingt Frankie speelt de edelman. slaat het spul uit Frankie’s handen en geeft hem een por.
Frankie staat op, stapt als een paradeofficier naar voor en voert de bewegingen en gebaren uit die Triene voorleest.
TRIENE De edelman, meneer Van Vlierbeke, buigt zich even naar voor en kijkt door het raam. Hij trekt zich onmiddellijk terug. Controleert of Frankie de handelingen uitvoert Hij bekijkt zijn gescheurde laars. Ook zijn witte handschoenen vertonen scheurtjes en scheuren. Frankie doet alsof hij gescheurde handschoenen draagt.
ANNE zingt Hij is de scheur… Door valt in Hij is de scheur. Wij zijn de scheur … Triene applaudisseert.
BAZIEL Hoort dat eens! Wat een zever! Een schone bende! Triene, de straathoer, Anne met maar een dievenpoot, Door met zijn papegaaienverstand, Frankie, die is niet heel wijs, hij weet wel waarom of hij weet het niet, hij is zotter dan een deur en Jean, zie hem daar zitten, hij doet nog niet mee, maar subiet loopt hij daar ook tussen met al zijn pretentie, hij staat zo geren in de belangstelling. Maar ik doe niet mee, ik doe zeker niet mee. Ze peinzen dat ze mij kunnen verleiden met er eens aan te komen, waaraan? Waarover hebben we het, waarover hebben zij het? Ze willen toneel spelen. Laat mij lachen krijgt de slappe lach toneel … ik ken tooneel, met twee o’s, koningsdrama’s koning van Bronstegem met zijn kruisboog in de bergen, in Küssnacht, Albert viel van ’t decor en Astrid gleed uit, ocharme, we hadden allemaal rode ogen, ’t sneeuwde en de konijnen kropen op de fazanten in de lampen toen we op onze vélo zaten en naar de oorlog keken op teevee. Johnny Walker: de dag gaat, Johnny Walker komt.
TRIENE Doek!
ANDEREN Doek!
Iedereen gaat net als Triene met de rug naar het publiek staan. Ze vormen een rij, een doek. Ze studeren luidop en door elkaar teksten uit de brochure in. Dan wendt Door zich tot het publiek.
DOOR Den armen edelman.
JEAN wendt zich tot het publiek Uitgevonden en naverteld …
DOOR Door ’t Gezelschap …
ALLEN … ’t Doet geen zeer!
Ze nemen hun beginposities in. Triene probeert ‘als een evenwichtskunstenares’ het stuk in goede banen te leiden. Ze leest de tekst en haar lotgenoten voeren de handelingen en gebaren uit.
TRIENE Een koude winterdag. Baziel kakelt als een hen Een koets nadert. Op de bok zit een jonge boer als koetsier. Door speelt koets en koetsier Achter de gescheurde lederen kap zit de edelman, meneer van Vlierbeke. Roept Van Vlierbeke, waar blijft gij?
Frankie,als paradeofficier en hand aan de neus om de nodige nasalen te produceren, komt naar voor en voert uit wat Triene zegt.
TRIENE De edelman buigt zich even naar voor en kijkt door het raam. Hij trekt zich onmiddellijk terug. Hij bekijkt zijn voet. Zijn laars is los aan de buitenzijde. Hij bedekt de scheur in de laars met zijn andere voet.
Frankie, in de rol van van Vlierbeke, probeert de scheur te bedekken en valt achterover. De anderen lachen hem uit. Frankie krabbelt overeind.
TRIENE vervolgt De koets komt aan. Jan, de koetsier kijkt naar Door, die meteen reageert en koetsier speelt … Jan, de koetsier verzorgt het paard. Een eind verder ontmoeten de edelman en de baas van de afspanning elkaar. Speelt zelf baas van de afspanning en richt zich tot Frankie, in de rol van edelman Koud weder, hé, meneer de baron, ijzig koud.
FRANKIE/EDELMAN De tijd van het jaar, baas van de afspanning.
TRIENE/BAAS Echt weder voor de bontmantel! Tegen het publiek Ik heb er één gehad, een bontmantel, van echt bont! Maar nu heb ik er geen meer.
DOOR Baziel draagt een dikke frak! Pak hem af.
Reacties
Het stuk ging in première op 21 januari 1992 in De Feniks te Wingene door Het zwarte gat in een regie van de auteur met Sabine Schotte, Marc Vanoverschelde, Dorine Vandekerckhove, Peter Dewindt, Peter Detavernier, Bert Dezutter en Fary Verkest.
GVA, recensente bij Het Nieuwsblad, schreef naar aanleiding van de première: “Gewaagd en geslaagd theater breekt evidenties. Deze tragifarce roept vragen op naar de vanzelfsprekendheid van de traditionele conventies van ruimte, tijd, personages, gebaar en beweging en plot. Die eigen en eigenzinnige vormentaal balanceert op de rand van het grijpbare en vraagt van de kijker een aanpassingsperiode. Maar eenmaal ingewijd, intrigeert het stuk mateloos. (…) Kortom een gedurfde krachttoer op de grens van het psychotische af. Telkens weer verrassend. Vooral van de zeven acteurs, die elk voor zich, twee uur lang, ononderbroken minstens één rol op scène aanhouden en om de haverklap een andere rol erbij nemen. Met wijziging van stem en dialectische inslag incluis. Een krachttoer ook voor regisseur Marc Reynaert die met dit unieke spektakel het niet vanzelfsprekende van theater hard weet te maken. Moet in de categorie “aan te raden” geplaatst worden.”